Home Ambacht Arena - decor  Vioolwiel Zwaardvechten Contact 
www.StudioGRIMM.com Draailier van dichtbij bekeken

Een middeleeuws gemechaniseerde viool?

Muziek maken met een middeleeuws gemechaniseerde viool,
 een mysterieus vreemd ding.

Ergens gevonden tijdens een middeleeuwse tochtje…

Ziet er uit als een gitaar met piano toetsen maar om geluid te krijgen dien je aan een zwengel te draaien…

Het werkt niet op lucht,  is geen orgel,
het werkt zelfs een beetje magisch…


Geluid van dit muziekinstrument doet een beetje denken aan een doedelzak of schalmei maar dan met een vioolachtige klank.

Het is een “draailier” ofwel “vioolwiel” ...
In vele andere landen heet het  “Hurdy gurdy”
In het Frans noemt het ”Vielle à roue”.

Copyright by Sascha Grimm. This is not a logo but a real painting and it is for sale for 6000000€ , do you want it?
"GURDY GRIMM" Akoestisch draailier muziek

Dit is het originele geluid van de draailier
wat hier links is afgebeeld.
Bespeeld op 1 melodiesnaar.

Vlaamse draailier

Tangenten

2x Melodiesnaar
Met dubbele melodiesnaar is polyfonie…
De klank heeft een beetje het effect van een Trekzak ofwel Accordeon

Aflegstiften voor de melodiesnaren  

Stem sleutels draailier

Sleutels
(Stemsleutels)

Melodiesnaar

Bourdonsnaar (BAS)

Bourdonsnaar (Trompet)

Bourdonsnaar

Katoen op de snaren van draailier.

Katoen

Katoen

Losgemaakte  tangenten (vlaggetjes)

Houten schuiftoetsen
zonder tangenten

Houten toetsen
tangentenkast

Hend vol draailier tangenten Houten schuifbare toetsen voor draailier

Tangenten

Tangentenkast,  met tangenten en schuifbare toetsen.

Tangenten

Toetsen halve tonen
(Schuiftoetsen)

Oorspronkelijk was deze draailier met 2 melodiesnaren en dubbele tangenten.
De tangenten waren te lang zodat zij vaak omsloegen. Regelmatig worden de tangenten uit andere houtsoorten getest ook uit verschillende lengtes om zo wat meer en ander ervaring op te doen…

Kam

Over draailieren valt altijd wat te vertellen en te leren…
Men vermoed dat het al bestaat sinds de 10e a 11e eeuw.
Oude geschriften verwijzen naar “Hucbald” van St Amand een Franse monnik die het draailieren daar beoefende.

Een bijzondere beeldje vind je terug in “Kathedraal van Santiago de Compostella” +- anno 1188“The Porch of Glory” In het grote beeldhouwwerk versiering vind men een beeldje
met 2 koningen die draailier “organistrum” aan het spelen zijn.   
Een grote lange draailier zo groot dat men met 2 personen er op kon spelen.  
De ene draait aan een zwengel en de andere trok de toetsen naar boven inplaats naar boven te
duwen zoals het heden gedaan wordt.
Daar is ook nog geen trompetsnaar op te zien, dat kwam pas veel later pas bij net
zoals de resonantiesnaren die werden pas toegevoegd rond +- 1600.
In een oud Spaanse klooster wat gesticht werd in 1194 is een schilderij uit 14e eeuw terug te vinden met een gitaar Vedel draailier model. De tangentenkast lijkt de hals van een gitaar te zijn inplaats fretten, de klankkast is ook apart en heeft wel 6 klank gaten.
Op het oude “Kathedraal van León” anno 13e a  14 eeuw is daar ook een draailierspeler terug te vinden in het
stenen beeldhouwwerk.  Een draailierspeler met een rechthoekig kist model.

De draailier verspreide zich doorheen heel Europa in tijden van de kruistochten.
Er ontstonden door de eeuwen heen vele nieuwe vormen en modellen…
Rond 13e a 14e eeuw ontstond daaruit in regio Zweden de Nyckelharpa.
Een instrument dat ook bizar uit ziet, heeft veel weg van een draailier maar inplaats
dat het met een wiel wordt aangedreven maakt men daar gebruik van een korte strijkstok,
de houten schuifbare toetsen met tangenten bleven.  Een viool zoals we heden kennen was het lang nog niet, maar het kwam er langzaam aan…

De draailier was lang populair en een geliefd instrument in vele kerken.  
Tot rond 12e eeuw de orgel zijn doorbraak maakte en de plaats overnam van de draailier.
Sindsdien raakte de draailier meer in de vergetelheid bij het groot publiek en bleef het hier
en daar bij sommige folk muzikanten.   

Heden kent de draailier terug een beetje zijn opmars, echter wel meer de gemoderniseerde modellen met
elektrische versterking en moderne stemsleutels enz waarbij de klankkast en
speciale houtsoort eigenlijk geen rol meer spelen.
De klank is absoluut niet te vergelijken met de klassieke akoestische draailier.  

Een moderne draailier klinkt als een elektrische gitaar waar ook de klankkast niet meer zo nodig is.
Volledige digitale modellen bestaan er ook al, zonder snaren, het echte geluid en klank is hierdoor wel mee verdwenen.
Het zijn wel leuke modellen om nachts volledig ongestoord met de hoofdtelefoon op te oefenen.

Bij de klassieke akoestische draailier modellen galmt het geluid mooi na...
  
Spelen met de bourdonsnaar in de achtergrond zorgt voor dat ene magische vreemde effect, er klinkt dan een zachte en constante bas gebrom in de achtergrond wat vergelijkbaar is zoals bij een doedelzak.
De vibratie van een bas bourdon kun je van zeer dichtbij voelen en werkt tegelijk voor sommigen mediterend en rustgevend.

Een draailier live van dichtbij ervaren is anders dan zo op foto’s of video.  Live van dichtbij is een ander ervaring…
Het klinkt  veel minder luid dan een doedelzak en zijn er ook verschillende mogelijkheden om er op te spelen.

Kam
voor melodieonsnaar

Wiel

Tangentenkast

Sleutels
(Stemsleutels)

Sleutel

Staartstuk

Toetsen halve tonen
(Schuiftoetsen)

Toetsen hele tonen
(Schuiftoetsen)

Wielkapsteun

Wielkapsteun

Draaiknop
of
handvat

Zwengel/kruk

Melodiesnaar

Trompetsnaar

Bourdon/melodiesnaar

Bourdonsnaar (BAS)

Tangenten
(Houten vlaggen)

Kam
voor bourdonsnaar

Rozet
(Klankgat)

Rozet
(Klankgat)

Toetsen halve tonen

Tangentenkast

Toetsen hele tonen

Wielkap

Sleutels

Sleutel

Wielkapsteun

Vlaamse draailier
 
17e eeuw barok draailierHrudy gurdy Grimm

kam

Wiel

Melodiesnaar
met katoen

Wielkap

Wielkapsteun

Waarom zien de snaren op deze plaatsen aan het wiel zo versleten uit?

Het lijkt wel zo dat de snaren bijna stuk gespeeld zijn maar dat is het niet.
De snaren zijn niet versleten.
Hetgeen je ziet is katoen wat op de snaren is aangebracht.

De snaren zijn omwikkeld met fijn zuiver pluis/donsig katoen om het doorslijten van de wrijving op het wiel te voorkomen.
Bovendien zorgt het ook voor een
iets fijnere klank.
Katoen op de snaren van een draailier
Oud Vlaamse draailier
Inspireert model met licht gebogen bovenblad volgens oud gevonden restanten, in aanbouw 2022  door Marc Reymen.

Op het wiel wordt natuurlijke gezuiverde hars aangebracht dat maakt de oppervlakte een beetje stroef.  
Als er dan een snaar overheen wrijft dan stuitert de snaar waardoor een vibrerend geluid ontstaat, gekend zoals bij een viool. Het wiel werkt dan zoals een strijkstok dat overheen de snaren gestreken wordt.

Hars voor draailier is de zelfde als voor vioolen... Vloeibare hars voor draailieren is hars opgelost in alcohol. Poeder hars voor draalieren.

Harde hars

Hars opgelost in alcohol

Hars vermalen tot poeder

14e eeuw Duitse draailier

Vlaamse draailierGrimm atelier, ambachtelijke houtbewerking.Draailier bouwen, hurdy gurdy.

Foto’s en tekst copyright Sascha Grimm  
www.Studiogrimm.eu